آنچه دانشمندان در "مركز ملي پژوهشهاي نخستيان 1" در "دانشگاه علم و
بهداشت اُرِگُن 2" کشف کرده اند ، بر چشم انداز
تیرۀ سازوكار تبديل ياخته هاي پايه به ياخته هاي مغزي ، پرتویی
نو افكنده است . اگر اين پژوهشها به موفقيت هاي بيشتري برسد
ممكن است در آينده براي بيماريهايي چون پاركينسون و يا صدمات و
جراحات وارد به مغزو نخاع و يا هر نوع آسيب دیدگی و تخريب
ياخته هاي مغزي ، روشهاي درماني موثري بيابيم .
پژوهشگران اين مركز پژوهشي ، يك ژن مهم را شناسايي كرده اند كه به نظر مي آيد
مسئول هدايت ياخته هاي پايه در تبديل به انواع مختلف ياخته هاي
مغزي باشد . شناخت کامل این فرآیند ممکن است به آنجا بيانجامد
كه بتوانيم ياخته هاي آسيب ديدة عصبي را جایگزین کنیم و از این
طریق برخي از صدمات و بيماريهاي مغزي و نخاعي را بهبود ببخشیم
. نتايج اين پژوهش در نسخة روز اينترنتي نشرية پزشكي "
ديوِلوپمنتال بيولوژي 3" منتشر شده است .
دكتر" لاري شرمن4 " ، از دانشمندان بخش علوم عصبي مركز پژوهشي مذكور و
از اعضاي وابستة هيات علمي زيست شناسي سلولي و زيست شناسي رشد
در دانشكدة پزشكي دانشگاه اُرگُن مي گويد : (( در طي مراحل
ابتدايي نموّ مغز انسان در دوران جنيني ، ياخته هاي پاية مغزي
كه آنها را با عنوان ياخته هاي پاية عصبي نيز مي شناسيم ، به
نورون ها يا همان ياخته هاي عصبي تبديل مي شوند . در مراحل
بعدي ، همان ياخته هاي پايه ، ناگهان تبديل ديگري را آغاز مي
كنند و به ياخته هاي پي بان5
( ويا نوروگليا ) تغيير شكل مي دهند . ياخته هاي پی بان
وظايف خاصي از جمله تغذيه و رسيدگي به نورون ها را بر عهده
دارند . ما به دنبال اين بوديم كه بفهميم چه عواملي باعث مي
شوند نحوة تبديل ياخته ها اينگونه عوض شود . به علاوه علاقه
مند بوديم كه دقيقاً بدانيم آيا مي توان اين فرآيند را تحت
فرمان درآورد و در راه دستيابي به شيوه هاي درماني از آن بهره
برد ؟ نتیجۀ کار برای ما جالب توجه بود چرا كه نشان می داد
احتمالاً عامل موثر بر اين عملكرد پراهميت تنها يك ژن منفرد مي
باشد . ))
دانشمندان در اين پژوهش " ژن وابستۀ برهما-1 " (
Brahma-related gene-1
) با نام اختصاري " بي آر جي-1 "را مطالعه كردند . این
يك ژن كليدي است که هم در موش وجود دارد هم در انسان . اين
پروتئين پيش تر نيز در مطالعات مربوط به بيماري سرطان در انسان
مورد مداقه و بررسي بسيار قرار گرفته بود ، اما در آن هنگام
ارتباط آن با دستگاه عصبي مد نظر قرار نداشت . دكتر " شرمن "
با همكاري دكتر " استيون ماتسومُتو 6" از بخش علوم
جامع زيستي دانشكدة دندانپزشكي دانشگاه اُرگُن ، براي تعيين
دقيق نقش " بي آر جي-1" ، نسلي از موشها پديد آوردند كه فاقد
اين ژن در دستگاه عصبي اشان بودند . نتيجة كار اين بود كه در
فرآيند نموّ جنين اين موشها تغييراتي ايجاد شد . اندازة مغز
موش كوچكتر از معمول از كار درآمد که البته ياخته هاي عصبي در
آن وجود داشت اما تقريباً هيچ ياختة پي بان يا نوروگليايي در
آن ديده نمي شد . در پي آن و در آزموني ديگر ، ياخته هاي پاية
عصبي را جدا كردند و آنها را در محيط كشت مصنوعي قرار دادند و
سپس ژن " بي آر جي-1 " را از آنها خارج نمودند و مشاهده كردند
كه ياخته هاي در حال كشت به نورون تبديل شدند اما از تبديل به
ياخته هاي پي بان بازماندند .
دكتر " شرمن " مي گويد : (( در اين پژوهش دريافتيم كه ژن " بي آر جي-1 " در شكل
گيري جنين موش همان نشانة كليدي است كه اجازه مي دهد ياخته هاي
پايه تنها به هنگام لازم به نورونها تبديل شوند و آنها را از
تبديل غیربرنامه ریزی شده به نورون بازمي دارد . خوب اگر
بپذیریم که ما اين امكان را داريم تا عملكرد ژن " بي آر جي-1 "
را تحت فرمان خود بگيريم ، مي توانيم بگوييم كه اكنون روشي
موثر براي كشت ياخته هاي پايه و تبديل كنترل شدة آنها به ياخته
هاي عصبي ( يا نورون ها ) در اختيار داريم و در گام بعدي هم
تصميم داريم از اين روش براي توليد نورونهاي تازه و جايگزيني
ياخته هاي آسيب ديده در بيماريهاي مختلف مغز و نخاع استفاده
ببريم . از آنجا كه تنها با يك ژن روبرو هستيم بسيار محتمل است
كه بتوانيم داروهايي بسازيم تا با كمك آنها ياخته هاي پايه را
در درون يك ساختار عصبي رشد يافته و بالغ ، به سوي تبديل
دلخواه سوق دهيم . ))
دانشمندان معتقدند كه بايد پژوهشهاي بيشتري در اين زمينه انجام شود ، اما در عين
حال اميدوارند كه اين يافته ها در راه مبارزه با بسياري از
بيماريها و يافتن روشهاي درماني كارآمد به كارشان بيايد .
نمونة چنين بيماريهايي " پاركينسون " است كه با از ميان رفتن
ياخته هاي مغزي توليد كنندة هورمون " دوپامين " همراه است .
پژوهشگران اينچنين مي انگارند كه شايد بتوان در گروهي از ياخته
هاي پايه كه در آزمايشگاه و در ظرف مخصوص كشت و يا حتي در داخل
خود مغز قرار داده شده اند ، فعاليت ژن " بي آر جي-1 " را در
اختيار گرفت و از اين طريق سلولهاي از دست رفتة مولد دوپامين
را از نو ساخت . و يا براي بيماران و آسيب ديدگاني كه دچار
ضايعات مغزي و نخاعي شده باشند ، بتوان فقدان يا آسيب ديدگي
"ياخته هاي عصبي حركتي7" را با روياندن
ياخته هاي نو جبران نمود .
و اما سرماية لازم براي انجام پژوهشي كه به اختصار به آن اشاره كرديم را مشتركاً
"بنياد پژوهشهاي پزشكي اُرگُن" ، "موسسة ملي بهداشت" و
"بنياد بيماري فلج كريستوفر ريو ( يا به اختصار سي آر اف )8"
تامين نموده اند . " سوزان هاولي9
" ، مدير بخش تحقيقات و معاون اجرايي "بنياد كريستوفر ريو" مي
گويد : (( سي آر اف از حمايت اين طرح تحقيقاتي بسيار خشنود است
. )) ؛ (( يافتن ژني كه هدايت فرآيند تبديل ياخته هاي پايه به
انواع ياخته هاي عصبي را بر عهده دارد ، كاربردهاي باليني
بسيار مهمي در روشهاي درماني آسيبهاي نخاعي در پي خواهد داشت .
))
"مركز ملي پژوهشهاي نخستيان اُرگُن" يك موسسة پژوهشي
رسمي است كه به طور منظم مورد بازرسي وزارت كشاورزي ايالات
متحدة آمريكا قرار مي گيرد . اين موسسه الزامات قانون حمايت از
حيوانات را رعايت مي كند و رسماً به مطابقت با قوانين و مقررات
"موسسه ملي بهداشت" آمریکا ملتزم شده است ...
پي نوشت ها :
1 –
National Primate Research Center
؛
2 - Oregon
Health & Science University ( OHSU )
؛
3 –
Developmental Biology
( زيست شناسي رشد ) ؛
4 –
Larry Sherman
؛
5 - واژة (( پي بان )) برابر مصوب فرهنگستان زبان وادب
پارسي براي واژة (( نوروگلي )) يا ((
Neuroglia )) مي باشد .
6 –
Steven Matsumoto
؛
7 –
Motor Neurons
؛
8 –
Christopher Reeve Paralysis Foundation ( CRF )
؛
9 -
Susan Howley.
به
بالای صفحه بازگردید .